Μαγείρευε καθημερινά για τους μοναχούς και συχνά γινόταν αντικείμενο περιφρόνησης. Κανείς δεν φανταζόταν, σύμφωνα με την παράδοση, ότι ο ταπεινός Ευφρόσυνος ο Μάγειρας θα γινόταν Άγιος και αιώνες αργότερα προστάτης των μαγείρων.

Μαζί του, στις 11 Σεπτεμβρίου, η Εκκλησία τιμά δύο Αγίες με το όνομα Θεοδώρα – και η μία συνδέεται με ένα από τα πιο παράξενα εκκλησάκια της Ελλάδας.

Ο Ευφρόσυνος, ο μάγειρας που οι άλλοι υποτιμούσαν

Ο Άγιος Ευφρόσυνος έζησε σε μοναστήρι, όπου είχε αναλάβει μια από τις πιο ταπεινές καθημερινές διακονίες: εργαζόταν στην κουζίνα και ετοίμαζε το φαγητό των μοναχών.

Δεν ήταν λόγιος ούτε κατείχε υψηλή θέση στη μοναστική κοινότητα. Τα Συναξάρια τον παρουσιάζουν ως άνθρωπο απλό, σιωπηλό και υπομονετικό, που δεχόταν ακόμη και ειρωνείες από άλλους μοναχούς χωρίς να αντιδρά. Η ιστορία που έκανε το όνομά του γνωστό στην ορθόδοξη παράδοση αρχίζει με ένα όνειρο. Ένας ιερέας του μοναστηριού προσευχόταν να του αποκαλυφθούν τα αγαθά που περιμένουν τους δικαίους στη Βασιλεία των Ουρανών. Ένα βράδυ, σύμφωνα με την παράδοση, είδε σε όραμα τον Παράδεισο.

Και εκεί συνάντησε τον άνθρωπο που πιθανότατα περίμενε λιγότερο από όλους: τον Ευφρόσυνο, τον μάγειρα του μοναστηριού. Έκπληκτος τον ρώτησε τι έκανε εκεί. Ο Ευφρόσυνος του απάντησε ότι βρισκόταν στον τόπο που έβλεπε μπροστά του με τη χάρη του Θεού.

Ο ιερέας τού ζήτησε κάτι από τον κήπο. Ο Ευφρόσυνος πήρε τρία μήλα και του τα έδωσε. Όταν ο ιερέας ξύπνησε, το όραμα είχε τελειώσει. Τα τρία μήλα, όμως, σύμφωνα με το Συναξάρι, βρίσκονταν ακόμη στα χέρια του. Το επόμενο πρωί ο ιερέας βρήκε τον Ευφρόσυνο στην κουζίνα και τον ρώτησε πού βρισκόταν τη νύχτα. Ο μάγειρας προσπάθησε αρχικά να αποφύγει την απάντηση. Όταν όμως ο ιερέας επέμεινε, παραδέχθηκε όσα είχε δει εκείνος στο όραμά του. Η είδηση άρχισε να διαδίδεται στο μοναστήρι.

Ο Ευφρόσυνος, όμως, δεν ήθελε ούτε τη φήμη ούτε τον θαυμασμό των άλλων. Έφυγε από τη μονή και συνέχισε αλλού την ασκητική του ζωή.

Η ιστορία του έμεινε ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές διηγήσεις της ορθόδοξης παράδοσης για την αφανή αγιότητα: ο άνθρωπος που όλοι έβλεπαν καθημερινά στην κουζίνα ήταν εκείνος που το όραμα τοποθετούσε στον Παράδεισο.

Γι’ αυτό ο Άγιος Ευφρόσυνος θεωρείται σήμερα προστάτης των μαγείρων και όσων εργάζονται στην παρασκευή φαγητού.

Η Οσία Θεοδώρα της Αλεξανδρείας – Η γυναίκα που έζησε ως μοναχός

Η Οσία Θεοδώρα η Αλεξανδρινή έζησε, σύμφωνα με την παράδοση, τον 5ο αιώνα. Ήταν παντρεμένη, αλλά κάποια στιγμή διέπραξε μοιχεία. Η ενοχή και η μετάνοιά της την οδήγησαν σε μια ακραία απόφαση: εγκατέλειψε την προηγούμενη ζωή της και, μεταμφιεσμένη σε άνδρα, μπήκε σε ανδρικό μοναστήρι με το όνομα Θεόδωρος.

Εκεί έζησε επί χρόνια χωρίς οι υπόλοιποι μοναχοί να γνωρίζουν ότι ήταν γυναίκα. Η ιστορία της γίνεται ακόμη πιο δραματική όταν μια γυναίκα την κατηγορεί ότι είναι ο πατέρας του παιδιού της. Η Θεοδώρα θα μπορούσε να αποκαλύψει την ταυτότητά της και να αποδείξει αμέσως ότι η κατηγορία ήταν αδύνατη. Δεν το έκανε.

Σύμφωνα με το Συναξάρι, αποδέχθηκε την εξορία από τη μονή και ανέλαβε ακόμη και τη φροντίδα του παιδιού. Μόνο μετά τον θάνατό της αποκαλύφθηκε στους μοναχούς ότι ο «Θεόδωρος» ήταν γυναίκα.

Η Αγία Θεοδώρα της Βάστας και το εκκλησάκι με τα 17 δέντρα

Εντελώς διαφορετική είναι η ιστορία της Αγίας Θεοδώρας της Βάστας, που συνδέεται με ένα από τα πιο εντυπωσιακά θρησκευτικά μνημεία της Πελοποννήσου.

Στο χωριό Βάστα της Αρκαδίας βρίσκεται ένα μικρό βυζαντινό εκκλησάκι, στη στέγη του οποίου έχουν φυτρώσει 17 μεγάλα δέντρα. Οι κορμοί υψώνονται πάνω από το μικρό κτίσμα, ενώ νερό αναβλύζει στην περιοχή κάτω από τον ναό.

Η τοπική παράδοση συνδέει το φαινόμενο με την τελευταία επιθυμία της Αγίας Θεοδώρας: από το σώμα της να γίνουν εκκλησία, από τα μαλλιά της να φυτρώσουν δέντρα και από το αίμα της να αναβλύσει νερό. Η εικόνα είναι πράγματι εντυπωσιακή: μεγάλα δέντρα αναπτύσσονται επάνω στη μικρή στέγη χωρίς να φαίνονται εξωτερικά οι τεράστιες ρίζες που θα περίμενε κανείς.

Η Αγία Ία η Μάρτυς

Σήμερα τιμάται επίσης η Αγία Ία, Μάρτυς των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Η παράδοση τη συνδέει με την Περσία και με τους διωγμούς των χριστιανών στην περιοχή. Συνελήφθη για την πίστη της, υπέστη βασανιστήρια και τελικά θανατώθηκε επειδή αρνήθηκε να την αποκηρύξει.

Οι πληροφορίες για τη ζωή της είναι περιορισμένες, όπως συμβαίνει με πολλούς Μάρτυρες της εποχής, όμως το όνομά της διατηρήθηκε στο ορθόδοξο εορτολόγιο.

Η Αγία Ευανθία

Στις 11 Σεπτεμβρίου τιμάται και η Αγία Ευανθία. Οι βιογραφικές πληροφορίες που έχουν διασωθεί για εκείνη είναι ελάχιστες. Η μνήμη της, ωστόσο, περιλαμβάνεται στη συναξαριακή παράδοση της ημέρας.

Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»

Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:

• Ευανθία, Ευάνθιος
• Ευφρόσυνος, Ευφροσύνη
• Θεοδώρα, Δώρα