Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026, τη μνήμη των Αγίων Γουρία, Σαμωνά και Αβίβου, Μαρτύρων και Ομολογητών της χριστιανικής πίστης, καθώς και του Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκυ, σημαντικής μορφής του ορθόδοξου μοναχισμού.

Η σημερινή ημέρα σηματοδοτεί παράλληλα την έναρξη της σαρανταήμερης νηστείας των Χριστουγέννων, ενώ στις εκκλησίες αρχίζει η περίοδος κατά την οποία τελείται το Σαρανταλείτουργο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ευαγγελικό ανάγνωσμα της Κυριακής Η΄ Λουκά, με την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη, μία από τις πιο γνωστές διδασκαλίες του Ιησού για την αγάπη προς τον συνάνθρωπο.

Άγιοι Γουρίας, Σαμωνάς και Άβιβος – Οι Μάρτυρες της Έδεσσας

Οι Άγιοι Γουρίας, Σαμωνάς και Άβιβος έζησαν στην Έδεσσα της Μεσοποταμίας, τη σημερινή Σανλιούρφα της Τουρκίας, κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες.

Οι Γουρίας και Σαμωνάς μαρτύρησαν κατά την περίοδο των διωγμών του αυτοκράτορα Διοκλητιανού, στις αρχές του 4ου αιώνα.

Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, συνελήφθησαν επειδή αρνήθηκαν να αποκηρύξουν τη χριστιανική πίστη τους. Υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια και τελικά αποκεφαλίστηκαν.

Ο Άβιβος ήταν διάκονος της Εκκλησίας της Έδεσσας και μαρτύρησε λίγα χρόνια αργότερα, κατά την περίοδο του αυτοκράτορα Λικινίου.

Η παράδοση αναφέρει ότι καταδικάστηκε σε θάνατο διά πυρός, επειδή συνέχισε να κηρύττει τον Χριστιανισμό παρά τις απαγορεύσεις.

Η κοινή μνήμη των τριών Αγίων καθιερώθηκε λόγω της σύνδεσής τους με την Έδεσσα και της ιδιαίτερης τιμής που τους απέδιδαν οι Χριστιανοί της περιοχής.

Στην εκκλησιαστική παράδοση τιμώνται επίσης ως προστάτες του γάμου και της οικογενειακής πίστης.

Όσιος Παΐσιος Βελιτσκόφσκυ – Ο αναμορφωτής του ορθόδοξου μοναχισμού

Ο Όσιος Παΐσιος Βελιτσκόφσκυ γεννήθηκε το 1722 στην Πολτάβα, στη σημερινή Ουκρανία, και υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της μοναστικής αναγέννησης του 18ου αιώνα.

Από νεαρή ηλικία αναζήτησε τη μοναχική ζωή και ταξίδεψε σε διάφορα μοναστικά κέντρα.

Έζησε για αρκετά χρόνια στο Άγιον Όρος, όπου μελέτησε τα κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας και ασχολήθηκε με τη μετάφραση ασκητικών συγγραμμάτων.

Αργότερα εγκαταστάθηκε στη Μολδαβία, όπου οργάνωσε μεγάλες μοναστικές κοινότητες και ανέπτυξε σημαντικό πνευματικό και μεταφραστικό έργο.

Συνέβαλε ιδιαίτερα στη διάδοση της Φιλοκαλίας και της παράδοσης της νοεράς προσευχής στον σλαβόφωνο ορθόδοξο κόσμο.

Εκοιμήθη στις 15 Νοεμβρίου 1794, σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο, στη Μονή Νεάμτς της σημερινής Ρουμανίας.

Η διδασκαλία του επηρέασε βαθιά τον μοναχισμό της Ανατολικής Ευρώπης.

Κυριακή Η΄ Λουκά – Η παραβολή του Καλού Σαμαρείτη

Το σημερινό ευαγγελικό ανάγνωσμα προέρχεται από το Κατά Λουκάν Ευαγγέλιο (10, 25-37) και περιλαμβάνει την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη.

Ένας νομικός ρωτά τον Ιησού τι πρέπει να κάνει για να κληρονομήσει την αιώνια ζωή.

Στη συζήτηση που ακολουθεί τίθεται το ερώτημα:

«Καὶ τίς ἐστί μου πλησίον;» – «Και ποιος είναι ο πλησίον μου;».

Ο Ιησούς απαντά με μια παραβολή.

Ένας άνθρωπος ταξιδεύει από την Ιερουσαλήμ προς την Ιεριχώ, όταν δέχεται επίθεση από ληστές. Τον χτυπούν, του αφαιρούν όσα έχει και τον εγκαταλείπουν μισοπεθαμένο στον δρόμο.

Από το σημείο περνούν ένας ιερέας και ένας Λευίτης, οι οποίοι βλέπουν τον τραυματισμένο άνθρωπο, αλλά συνεχίζουν την πορεία τους.

Στη συνέχεια εμφανίζεται ένας Σαμαρείτης. Παρότι οι σχέσεις μεταξύ Ιουδαίων και Σαμαρειτών ήταν ιστορικά τεταμένες, εκείνος σταματά, περιποιείται τα τραύματα του ανθρώπου και τον μεταφέρει σε πανδοχείο.

Μάλιστα, πληρώνει για τη φροντίδα του και υπόσχεται να καλύψει τυχόν επιπλέον έξοδα.

Στο τέλος της διήγησης, ο Ιησούς αντιστρέφει το αρχικό ερώτημα. Αντί να ορίσει ποιος αξίζει να θεωρείται πλησίον, ρωτά ποιος από τους τρεις ανθρώπους έγινε πλησίον εκείνου που έπεσε στα χέρια των ληστών.

Η απάντηση είναι εκείνος που έδειξε έλεος. Η παραβολή καταλήγει με την προτροπή:

«Πορεύου καὶ σὺ ποίει ὁμοίως». Δηλαδή: «Πήγαινε και κάνε κι εσύ το ίδιο».

Η διδασκαλία αναδεικνύει την έμπρακτη αλληλεγγύη, πέρα από κοινωνικές, εθνικές ή θρησκευτικές διακρίσεις.

Αρχίζει σήμερα η νηστεία των Χριστουγέννων

Από σήμερα, 15 Νοεμβρίου, αρχίζει η νηστεία των Χριστουγέννων, γνωστή και ως Σαρανταήμερο.

Η περίοδος διαρκεί 40 ημέρες, έως και τις 24 Δεκεμβρίου, παραμονή των Χριστουγέννων.

Η νηστεία αποτελεί περίοδο πνευματικής προετοιμασίας για τη γιορτή της Γέννησης του Χριστού.

Σύμφωνα με τη γενική ορθόδοξη παράδοση, προβλέπεται αποχή από το κρέας, τα γαλακτοκομικά προϊόντα και τα αυγά.

Η κατανάλωση ψαριού επιτρέπεται σε αρκετές ημέρες της πρώτης περιόδου της νηστείας, με διαφοροποιήσεις ανάλογα με την ημέρα, τις τοπικές εκκλησιαστικές παραδόσεις και τις σχετικές οδηγίες. Καθώς πλησιάζουν τα Χριστούγεννα, η νηστεία γίνεται αυστηρότερη.

Πέρα από τη διατροφική της διάσταση, η Εκκλησία δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην προσευχή, τη συγχώρεση και τη φιλανθρωπία.

Τι είναι το Σαρανταλείτουργο των Χριστουγέννων

Κατά την περίοδο πριν από τα Χριστούγεννα, σε πολλούς ναούς και μοναστήρια τελείται το Σαρανταλείτουργο, δηλαδή η τέλεση Θείας Λειτουργίας επί σαράντα συνεχόμενες ημέρες.

Οι πιστοί μπορούν να υποβάλουν ονόματα ζώντων και κεκοιμημένων, τα οποία μνημονεύονται κατά τις ακολουθίες. Το Σαρανταλείτουργο αποτελεί ιδιαίτερη λειτουργική πρακτική προσευχής και μνημόνευσης, χωρίς να τελείται υποχρεωτικά σε κάθε ενορία.

Συνδέεται με την προετοιμασία για τη μεγάλη γιορτή των Χριστουγέννων και την πνευματική συμμετοχή των πιστών στην εκκλησιαστική ζωή.

Το μήνυμα της ημέρας

Η παραβολή του Καλού Σαμαρείτη αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς αρχίζει η περίοδος προετοιμασίας για τα Χριστούγεννα.

Ο Σαμαρείτης δεν περιορίζεται στη συμπόνια. Σταματά, προσφέρει βοήθεια, διαθέτει χρόνο και αναλαμβάνει προσωπικό κόστος για έναν άγνωστο άνθρωπο.

Η πράξη του υπενθυμίζει ότι η αλληλεγγύη δεν εξαντλείται στις καλές προθέσεις.

Το μήνυμα της ημέρας είναι ότι η αγάπη προς τον συνάνθρωπο δεν μετριέται από όσα δηλώνουμε, αλλά από όσα είμαστε πρόθυμοι να κάνουμε, ιδιαίτερα για εκείνους με τους οποίους δεν μας συνδέει τίποτε άλλο παρά η κοινή ανθρώπινη ιδιότητα.

Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»

Σήμερα γιορτάζουν όσοι φέρουν τα σπάνια ονόματα Γουρίας, Σαμωνάς, Άβιβος, Αβίβη (Βιβή).