Του ΜΙΧ. ΦΟΥΣΤΕΡΗ

Τέτοιες μέρες δεν ενδείκνυνται για ποδόσφαιρο, στην πατρίδα μας τουλάχιστον, γιατί αλλού του δίνουν και καταλαβαίνει. Προσφέρονται για κατάνυξη, για περισυλλογή, για αυτοκριτική, για αγάπη και δοτικότητα, για νηστεία, προσευχή και στη συνέχεια βεβαίως για καλό φαγητό, όμως όχι για σουτ, γκολ, άουτ, αράουτ.

Κι όμως, πριν από πολλά πολλά χρόνια, τη Μεγάλη Εβδομάδα η στρογγυλή θεά είχε την τιμητική της στην Ελλάδα. Ήταν το περίφημο Κύπελλο Πάσχα, διοργάνωση που άνθισε, ωρίμασε, κέρδισε φανατικούς φίλους, ωστόσο κάποια στιγμή, όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα με τον φθοροποιό χρόνο, ήρθε και η ώρα της παρακμής.

Το Filathlos.gr έψαξε, ρώτησε, χάθηκε σε βιβλία και περιγραφές αληθινές ή και υπερβολικές, αλλά βρήκε στοιχεία και λεπτομέρειες άγνωστες στους περισσότερους από εμάς. Εικόνες μιας άλλης εποχής ξετυλίγονται αργά και απολαυστικά στις παρακάτω γραμμές. Καλή ανάγνωση και καλό Πάσχα, με υγεία πάνω από όλα. 

Η ΓΕΝΝΗΣΗ

Το 1927 ιδρύεται η Ελληνική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου, η οποία μετά από ρήξη με τον Ολυμπιακό, εκδίδει μια απρόσμενη απόφαση, αποκλείοντας τον από κάθε εγχώρια διοργάνωση, συμπεριλαμβανομένων των φιλικών αγώνων. Η απόφαση της, όπως είναι φυσικό, ξεσηκώνει θύελλα διαμαρτυριών από τους “ερυθρόλευκους”, οι οποίοι εν αντιθέσει με τις πρακτικές των καιρών μας βρίσκει πρόθυμους συμμάχους τους άσπονδους σήμερα εχθρούς του, τον Παναθηναϊκό και την ΑΕΚ. Και στις 31 Οκτωβρίου του 1927 θα δημιουργηθεί το περίφημο “ΠΟΚ”, ένα ακρώνυμο που μέλλει να στοιχειώνει για πολλά χρόνια τις συζητήσεις των Ελλήνων φιλάθλων.

Ο Ποδοσφαιρικός Όμιλος Κέντρου πήρε το όνομά του από τα αρχικά των τριών μεγάλων του κέντρου, του Παναθηναϊκού, του Ολυμπιακού και της ΑΕΚ, οι οποίοι σε ένα αρραγές μέτωπο εναντίον της ΕΠΟ αποφασίζουν να αυτονομηθούν και επί της ουσίας να δημιουργήσουν μια δική τους εσωτερική λίγκα, προσβλέποντας στις πενιχρές – αλλά σημαντικές για την εποχή – εισπράξεις από μεμονωμένα τουρνουά που θα διεξάγονταν τρεις εποχές του χρόνου: το Κύπελλο Σεπτεμβρίου, το Κύπελλο Χριστουγέννων και το Κύπελλο Πάσχα.

Η ΑΝΘΙΣΗ

Η ΕΠΟ συνεχίζοντας την άγρια κόντρα, τιμωρεί αρχικά με τετράμηνο αποκλεισμό τις ομάδες και κατόπιν προχωρά σε ακόμη δραστικότερα μέτρα διαγράφοντας τες από τα μητρώα της. Το 1928 βρίσκει τις τρεις μεγαλύτερες ομάδες στην Ελλάδα, τυπικά εκτός ποδοσφαιρικού χάρτη, να διοργανώνουν φιλικά παιχνίδια μεταξύ τους. Εκείνο ωστόσο που η ΕΠΟ δεν περίμενε ήταν η λαοφιλία των συλλόγων που απέκλεισε, με αποτέλεσμα τα φιλικά του ΠΟΚ να συγκεντρώνουν το διπλάσιο και τριπλάσιο κόσμο από τις υπόλοιπες ομάδες των “νόμιμων” τουρνουά της. Οι δε διοικήσεις τους ανακάλυψαν όχι απλώς μια boxing day όπως οι Άγγλοι στις μέρες μας, αλλά μια… boxing week, αφού το Κύπελλο ξεκινούσε συνήθως Μεγάλη Τρίτη ή Μεγάλη Τετάρτη και κρατούσε μέχρι το Πάσχα.

Η εισπρακτική επιτυχία τεράστια, το ενδιαφέρον του ευρισκόμενου σε αργία και με γεμάτες τσέπες εν όψει εορτών κοινού στα ύψη και το καινούριο γήπεδο στην Περιβόλα Αμπελοκήπων πόλος έλξης για Αθηναίους και Πειραιώτες που αποφάσιζαν να κάνουν τότε το ταξίδι και να ανηφορίσουν στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας. Στην αρχή ήταν ένα γήπεδο 6.000 θεατών, όμως μετά από τη διοργάνωση του πρώτου Κυπέλλου Πάσχα έγινε κατανοητό ότι η χωρητικότητα του έπρεπε να αυξηθεί.

Το 1928 υψώνεται από την πλευρά της Λεωφόρου η πρώτη ξύλινη εξέδρα σε ελληνικό γήπεδο, χωρητικότητας 1.200 θεατών και με τη νέα χρονιά το ΠΟΚ ξεπερνά εαυτόν: καλεί στην Αθήνα τις φημισμένες Φερεντσβάρος και Ουίπεστ από την Ουγγαρία. Ο Ολυμπιακός ανακηρύσσεται Κυπελλούχος Πάσχα, σε μια διοργάνωση που πλέον αποτελεί θεσμό και ο κόσμος συρρέει καλοντυμένος όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα για να παρακολουθήσει τα παιχνίδια που διεξάγονται μεσημέρι προς απόγευμα, πριν πάρει το δρόμο για την εκκλησία. 

Η ΔΙΑΦΥΓΗ ΑΠΟ ΤΗ ΣΚΛΗΡΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ

Μετά από μια σύντομη διακοπή και ορισμένους αγώνες φιλανθρωπικού χαρακτήρα στη Βόρεια Ελλάδα (όπως το τουρνουά στη Χαλκιδική το 1932 υπέρ των σεισμοπαθών της Ιερισσού) το Κύπελλο του Πάσχα επιστρέφει στην ποδοσφαιρική ζωή της χώρας το 1936. Το κατακτά ξανά ο Ολυμπιακός που εδραιώνει την κυριαρχία του στις εγχώριες διοργανώσεις, αφού κατά την περίοδο 1932-19338 μονοπωλεί και τους τίτλους στο πανελλήνιο πρωτάθλημα. 

Το Κύπελλο Πάσχα έχει λάβει εορταστικό χαρακτήρα, εφευρίσκονται μοναδικά τρικ για το κοινό, όπως το σπάσιμο των αυγών για την επιλογή της εστίας και μέχρι να πλήξει την Ελλάδα ο πόλεμος καταγράφονται και οι πρώτες επιτυχίες που δεν είναι ερυθρόλευκου χρώματος: Εθνικός το 1937, ΑΕΚ το 1938, Παναθηναϊκός το 1940. Όπως θα προκύψει αργότερα, ο Εθνικός είναι και η μοναδική ομάδα εκτός ΠΟΚ που κατακτά το τρόπαιο.

Η διοργάνωση θα διεξάγεται συνεχόμενα μέχρι το 1950. Η Ελλάδα προσπαθεί να σταθεί ξανά στα πόδια της, αντιμετωπίζοντας και τις καταστροφικές συνέπειες του εμφυλίου. Ο λαός είναι ρημαγμένος, με μίσος ριζωμένο βαθιά μέσα του και το ποδόσφαιρο αποτελεί ένα από τα ελάχιστα πράγματα που τον ενώνει. Το Κύπελλο Πάσχα είναι μια ευκαιρία οι Έλληνες να ξαναβρεθούν δίπλα δίπλα και να πανηγυρίσουν ή να στενοχωρηθούν μαζί, όμως δεν λείπουν οι επεισοδιακές διοργανώσεις όπως εκείνη του 1948 κατά την οποία ο τελικός δεν τελείωσε ποτέ και απλώς απονεμήθηκε ο τίτλος στον Άρη Θεσσαλονίκης.

Η ΠΑΡΑΚΜΗ

Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’50 το Κύπελλο Πάσχα εξακολουθεί να αποτελεί κορυφαίο γεγονός για τους Αθηναίους. Το γήπεδο της Λεωφόρου έχει στο μεταξύ αποκτήσει προβολείς και το πέταλο που έχει “πλάτη” στο Λυκαβηττό: είναι η ιστορική αργότερα Θύρα 13 που υψώνεται το 1950 και περατώνεται σχεδόν ταυτόχρονα με το κολυμβητήριο του Παναθηναϊκού. 

Οι Αθηναίοι εξακολουθούν να συρρέουν στο χωρητικότητας δεκατριών χιλιάδων πλέον γήπεδο πριν από τον εκκλησιασμό κατά τις αργίες του Πάσχα και παρακολουθούν από κοντά τις μάχες του Ολυμπιακού, του Παναθηναϊκού και της ΑΕΚ. Οι “αιώνιοι” κατακτούν από δύο τρόπαια προτού σπάσει το δίπολο η ΑΕΚ το 1955. 

Σταδιακά ο θεσμός θα αρχίσει να φθίνει, το ΠΟΚ δεν είναι πλέον τόσο αρραγές και η αντιπαλότητα μεταξύ των τριών δυνάμεων αρχίζει και ανεβαίνει. Τα παιχνίδια γίνονται ακόμη πιο σκληρά, ξεφεύγουν από το φιλικό χαρακτήρα και οι αγώνες προσφέρονται μόνον ως ρεβάνς για ήττες στο πρωτάθλημα ή για ξεκαθάρισμα λογαριασμών. Όταν καθιερώνεται και η Α’ Εθνική, τα πράγματα γίνονται ακόμη χειρότερα, αφού οι ομάδες παρουσιάζονται αδιάφορες και επιδίδονται απλώς σε κοκορομαχίες. Είναι φανερό ότι ο θεσμός πλησιάζει στο τέλος του.

Το ενδιαφέρον του κοινού μειώνεται δραματικά και ο κόσμος δείχνει να προτιμά τους αγώνες πρωταθλήματος και κυπέλλου. Το ποδόσφαιρο είναι σχεδόν ημιεπαγγελματικό πλέον και διοργανώσεις όπως το Κύπελλο Πάσχα και το Κύπελλο Χριστουγέννων ανήκουν στο παρελθόν. Το 1964 έγινε μια προσπάθεια αναβίωσης του θεσμού, αλλά δεν στέφθηκε με επιτυχία.

Το σκληρό ροκ και ο αδυσώπητος ανταγωνισμός για τα ποδοσφαιρικά πρωτεία έχει μόλις αρχίσει. Και μια άλλη εποχή, στην οποία ακόμη και στη μπάλα μπορούσες να διακρίνεις αγνότητα και ρομαντισμό, έχει μόλις τελειώσει. Οριστικά. C’ est la vie.